Zeynüddin el-Hâfî Kimdir?

Zeyniyye tarikatının kurucusudur. Herat merkezli dergâhından yetiştirdiği halifeleri Horasan’dan Hindistan’a, Mısır’dan Anadolu ve Rumeli’ye kadar geniş bir coğrafyaya dağılmıştır. Tam adı Zeynüddin Ebû Bekir b. Muhammed b. Muhammed’dir.

Doğumu

Horasan beldelerinden Hâf kasabasında, 15 Rebîülevvel 757 tarihinde doğdu. Zâhirî ve bâtınî ilimlerin tamamını bilirdi. Taşköprülüzâde onun en belirgin vasfı olarak şeriat ve sünnete uymadaki titizliğini gösterir ve bu hâlin, tarikat mensupları arasında kerâmetlerin en büyüğü sayıldığını belirtir.

İcâzeti

Şeyh Nûreddin Abdurrahman el-Mısrî’den tasavvuf ilmini aldı. Şeyhinin yazdığı icâzetnâme, halvet sürecinin nasıl işlediğine dair ayrıntılı bir belgedir: yedi gün süren bir halvette, dördüncü gecede kendisine yeni kapıların açıldığı, yedi gün dolmadan belirli makamlara eriştiği kaydedilir.

İcâzetnâme Kerâmeti

Kendisinden nakledilen hadise şudur: icâzetnâmesini alıp Horasan’a gittiğinde onu Bağdat’ta unuttuğunu fark eder. Uzun bir aradan sonra Mısır’a döndüğünde şeyhi vefat etmiştir. Halvethanesine girdiğinde, kendisi için yazılmış icâzetnâmenin bir aynısını bulur; ikisi arasında yalnız harf sayısı bakımından küçük bir fark vardır.

Kendisi bile bunun ikinci bir nüsha mı yoksa şeyhinin önceden bilip yazdığı yeni bir icâzet mi olduğunu bilemediğini söyler.

Taç Menkıbesi

Şeyhinin pek çok dervişe giydirdiği bir tacı vardı ve Bağdat’a döndüğünde bu tacı ona verdi. Bir gün biri tacı kendisinden ister; tarikat ehli arasında bilinen mürüvvet gereği verir. Ancak rüyasında taç kendisinden yardım isteyerek, hangi büyük üstatların onu giydiğini sayar ve şimdi kime verildiğinden şikâyet eder. Uyanınca adamı arar ve tacı geri alır.

Halifeleri

Yetenekli müridlerine icâzet verip onları farklı bölgelere göndererek tarikatını yaydı. Anadolu’daki yayılma, üç halifesi eliyle gerçekleşti: Ayasuluklu Şeyh Mehmed, Merzifonlu Abdürrahîm-i Rûmî ve Abdüllatîf el-Kudsî.

Tasavvuf anlayışında şeyhe kalbî bağlılığı ve müridlerin mal mülk edinmemesini esas almıştır. Tarikatın prensiplerini ortaya koyan en önemli eseri el-Vasâya’l-Kudsiyye’dir.

Vefatı

838/1434 senesinin Şevval ayında vefat etti; seksen bir yıl yaşamıştı.