Tâceddin el-Kürdî Kimdir?

İznik Medresesi’nde Dâvûd-i Kayserî’nin yerine geçen isimdir. Osmanlı ilmiye geleneğinin ikinci halkasını temsil eder; hem ilmiyle hem de kurduğu akrabalık bağlarıyla kuruluş devrinin merkezinde durur.

Tahsili

Devrinin önde gelen âlimlerinden ders aldı. Bunlar arasında el-Metâli‘ ve Beyânü’l-Hikme adlı eserlerin müellifi Sirâceddin el-Urmevî de vardır. Pek çok ilim dalında tahsil gördü, hepsinde temayüz etti ve bilhassa fıkıhta ustalaştı. Şöhreti geniş bir alana yayıldı.

İznik Medresesi’nde Müderrislik

Dâvûd-i Kayserî’nin vefatı üzerine Sultan Orhan tarafından İznik Medresesi’ne tayin edildi. Bir müddet burada müderrislik yaptı ve devrin öğrencilerine ders okuttu.

Kuruluş devrinde ilim, akrabalık ve devlet çoğu zaman aynı sofrada otururdu.

Kurduğu Akrabalıklar

Bir kızını Şeyh Edebâli ile, diğerini de sonradan vezir olup Hayreddin Paşa unvanını alan Çandarlı Kara Halil ile evlendirdi. Bu ikinci evlilik sayesinde Çandarlı, Şeyh Edebâli ile bacanak ve bu vesileyle Osman Gazi’nin akrabası oldu. Çandarlı ailesinin hızlı yükselişinde bu bağın payı büyüktür.

Ganimet Fetvası

Taşköprülüzâde’nin güvenilir bir kişiden naklettiğine göre, Orhan Gazi İznik’i kuşattığı sırada beklenmedik bir düşman kuvveti ortaya çıkar. Ne yapacağını kestiremeyen Sultan, adamlarından Emîr Şâhin Lala ile istişare eder. Emîr, kuşatmanın geciktirilmemesini önerdikten sonra, ele geçecek ganimetin kendisine bağışlanması şartıyla düşmana hücum edebileceğini söyler. Sultan kabul eder.

Emîr düşman ordusunu bozguna uğratır ve büyük bir ganimet elde eder. Verdiği sözden pişman olan Sultan, Tâceddin Efendi’ye başvurup fetva ister. Âlimin ilk sorusu şudur: bu emîr köle midir, âzatlı mıdır? Sultan âzatlı olduğunu söyleyince Tâceddin Efendi hükmünü verir: ganimet onun hakkıdır, alınması uygun olmaz.

Emîr Şâhin bu ganimetle Bursa’da bir medrese, Kirmasti kasabasında da bir köprü ve zâviye yaptırmıştır. Kıssanın anlatılma sebebi de budur: fetva, sultanın arzusuna değil hukuka göre verilmiş; ganimet de şahsî servete değil vakfa dönüşmüştür.

Vefatından sonra İznik Medresesi’ne Alâeddin Ali Esved tayin edilmiştir.