Somuncu Baba Kimdir?

Asıl adı Şeyh Hâmid b. Mûsâ el-Kayserî’dir. Halk arasında Somuncu Baba, Ekmekçi Koca ve Şeyh Hâmid-i Velî adlarıyla bilinir. Hacı Bayrâm-ı Velî’nin mürşidi olması sebebiyle Anadolu tasavvuf tarihinde bir dönüm noktasında durur.

Bursa Yılları

Kayserilidir. Zâhir ve bâtın ilimlerine vâkıf, yüksek kerâmetleri ve seçkin makamları olan bir zât olarak anılır. Tasavvuf hâllerinin başlangıç aşamasında Bursa’da yaşıyor, ekmek satıyor ve sattığı ekmekleri sırtında taşıyordu. Halk bereketinden nasiplenmek için ondan ekmek almaya neredeyse yarışırdı.

Bir velînin kimliğini fırıncı önlüğünün altında saklaması, melâmet neşvesinin en açık ifadesidir.

Molla Fenârî onunla arkadaşlık eder, ondan faydalanır ve üstünlüklerini bilirdi.

Ulucami Vaazı ve Aksaray’a Gidişi

Sultan Bayezid Han Bursa’da Ulucami’yi yaptırınca Şeyh’ten orada vaaz etmesini rica etti. Ancak birkaç vaaz meclisinden sonra halkın kendisine yönelişini görünce Bursa’dan ayrılıp Aksaray’a göçtü.

Şöhretten kaçmak, bu yolun mensupları için bir tercih değil, bir zorunluluktu.

Tarikatı

Aksaray’da Hoca Ali el-Erdebîlî’den tarikatın zâhir ilmini öğrendi. Taşköprülüzâde onun aynı zamanda Üveysî olduğunu, bunu Bâyezîd-i Bistâmî’nin ruhundan bâtın yoluyla aldığını kaydeder. Hızır ile arkadaşlık ettiği de rivayet edilir. Tasavvuf düşüncesinde melâmetî anlayış ön plandadır ve Safevî-Erdebîlî geleneğini Anadolu’ya taşıyan isim olarak değerlendirilir.

İyâs Efendi’den naklen şu söz aktarılır: şeyhlerin çoğu haksız mal edinirken o asla böyle bir şey yapmamıştır.

Ekin Menkıbesi

Müridlerinden biri bir tarlaya kendisi, bir başkasına şeyhi için ekin eker. Kendi tarlasında ürün biter, şeyhin tarlasında hiçbir şey çıkmaz. Şeyh oradan geçerken hangisinin kendi arazisi olduğunu sorunca mürid utancından kendi tarlasını gösterir.

Şeyh buna çok üzülür. Mürid sebebini sorduğunda aldığı cevap şudur: arazisi çok mahsul vermiştir, bu da büyük bir günahı yüzünden olsa gerektir. Menkıbenin anlattığı şey, bolluğun her zaman bir lütuf sayılmadığıdır.

Vefatı

Aksaray’da vefat etti. Kabri meşhur olup mübarek sayılır ve ziyaret edilir. En önemli halifesi, kendisinden sonra fikirlerini Anadolu’ya yayan Hacı Bayrâm-ı Velî’dir.