Pîr İlyas el-Amâsî Kimdir?

Halvetîliği Anadolu’ya getiren isimdir. Amasya’daki Gümüşlüoğlu Tekkesi, Anadolu’da Halvetiyye adına kurulan ilk tekke kabul edilir.

Şirvan’a Gönderilmesi

Amasya’nın bir nahiyesinde yaşıyordu ve devrinde üstünlükleriyle bilinen âlimlerdendi; Amasya müftülüğü yaptığı da kaydedilir. Emîr Timur Amasya’dan geçerken onu alıp Şirvan’a gönderdi ve orada kendisine yetecek kadar maaş bağladı. İstemeden orada ikamet etmesine rağmen öğrencilere müderrislik yaptı.

Sadreddin eş-Şirvânî ile Tanışması

Şirvan’da Pîr Sadreddin eş-Şirvânî ile tanıştı ve onunla birlikte kırk günlük halvete girdi. Ancak şeyhi ümmî olduğu için kendi ilmine güvenip ona tam teslim olamadı; bu yüzden tahsili kısa sürdü. Şirvan’dan ayrılıp memleketine döndü ve on iki sene nefis terbiyesiyle meşgul oldu.

Rüya ve Dönüş

Horasan’da Zeynüddin el-Hâfî’nin ününü işitince oraya gitmek istedi. Ancak gördüğü bir rüyada Hz. Peygamber kendisine Sadreddin’e gitmesini söyledi; bu emre uyarak geri döndü.

On iki yıl önce yarım bıraktığı yola, bir rüya ile geri çağrılmıştır.

Yaklaştığı sırada Şeyh Sadreddin arkadaşlarına o gün İlyas Efendi’nin geleceğini ve karşılamalarını söyledi. Pîr İlyas gelir gelmez şeyhin elini öptü; şeyhin ona söylediği söz şu oldu — Peygamber’in yol göstermesi herkese nasip olacak bir şey değildir. Uzun süre şeyhinin hizmetinde kaldı.

Amasya’ya Dönüşü

Şeyhinin izniyle memleketine döndü. Şeyh Sadreddin’in vefat haberini alınca Amasya’da bizzat irşadla meşgul oldu. Tekkesi, Anadolu Beylerbeyi Yakup Paşa’nın 1413 tarihli vakfiyesiyle mescid, tabhane ve çile odalarıyla birlikte tarikatın Amasya’daki merkezi hâline geldi.

Vefatı

Amasya’daki bahçesinde vefat etti. Cenaze yıkayıcısının naaşı sedire koyduğunda gördüğü olağanüstü hâle dair hikâye kaynaklarda meşhurdur. Savadiye denen yere gömüldü; türbesi sonradan II. Bayezid tarafından inşa ettirilmiştir.