Alâeddin Ali Esved Kimdir?

Kara Hoca lakabıyla meşhur olan Alâeddin Ali Esved, İznik Medresesi’nin üçüncü müderrisidir. Osmanlı’nın ilk şeyhülislâmı Molla Fenârî’yi yetiştiren isim olması bakımından, Osmanlı ilmiye geleneğinin taşıyıcı sütunlarındandır.

Kökeni ve Tahsili

Afyonkarahisarlıdır, babasının adı Ömer’dir. Memleketinde bir miktar tahsil gördükten sonra İran’a gitti ve tahsilini orada tamamladı. Taşköprülüzâde de Acem diyarına göçüp oranın âlimlerinden ders aldıktan sonra Anadolu’ya döndüğünü kaydeder.

İznik Medresesi’nde Müderrislik

Orhan Gazi zamanında Anadolu’ya döndü ve Tâceddin el-Kürdî’nin vefatından sonra İznik Medresesi’ne müderris tayin edildi. Uzun yıllar bu görevde kaldı.

Gelibolulu Mustafa Âlî onu çeşitli ilimlerde uzmanlaşmış bir filozof olarak niteler.

Eserleri

En bilinen eseri, Burhânüşşerîa’nın Hanefî fıkhına dair Vikāyetü’r-rivâye adlı kitabına yazdığı el-İnâye fî şerhi’l-Vikāye adlı iki ciltlik şerhtir. Bu şerhi İznik Medresesi’nde müderris iken kaleme almıştır. Taşköprülüzâde eseri iki cilt hâlinde gördüğünü, incelediğini ve ondan çok yararlandığını özellikle belirtir; el-Vikāye’nin anlaşılması güç konularına açıklık getiren eşsiz bir şerh olduğunu söyler.

Bu şerhten itibaren Osmanlı âlimleri el-Vikāye’ye büyük rağbet göstermiş, hem ana metne hem de şerhlere dair çok sayıda hâşiye ve ta‘lik kaleme alınmıştır. Ayrıca fıkıh usulüne dair Künûzü’l-envâr fî şerhi Rumûzi’l-esrâr ve Şerhu’l-Muğnî fî usûli’l-fıkh adlı eserleri vardır.

Talebeleri

Talebeleri arasında oğlu Niksârî Hasan Paşa ile Molla Fenârî bulunur. Taşköprülüzâde, güvenilir birinden işittiğine dayanarak ilginç bir ayrıntı aktarır: Molla Fenârî ondan ders almış, ancak aralarında çıkan bir anlaşmazlık yüzünden talebeliğini bırakıp Cemâleddin el-Aksarâyî’nin hizmetine gitmiştir.

En meşhur talebelerinden biri de Çandarlı Kara Halil’dir. Kara Halil’in Orhan Gazi’nin yanına kadı olarak verilmesi de yine onun tercihiyle olmuştur.

Vefatı

26 Muharrem 800 / 19 Ekim 1397 tarihinde vefat etti ve İznik’in Şerefzâde mahallesindeki türbesine defnedildi. Mecdî, mezar taşında onun Kara Alâeddin b. Ömer olarak anıldığını kaydeder.