Ahî Evran Kimdir?

Ahîlik teşkilâtının Anadolu’daki kurucularından ve debbağ esnafının pîri kabul edilir. Tarihî bir hüviyete sahip olmasına rağmen gerçek kişiliği büyük ölçüde menkıbeler içinde kalmıştır.

Adı ve Kökeni

Asıl adı Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas olarak kaydedilir. Gök ve kâinat anlamına geldiği kadar yılan ve ejderha anlamına da gelen Evran ismi, efsanevî kişiliğinin bir işareti sayılabilir. Kendisinin ya da babasının Hoy’da doğduğu veya Hoylu olduğu belirtilir. Doksan üç yıl yaşadığı rivayet edilir.

Anadolu’daki Faaliyetleri

Asya içlerinden Anadolu’ya gelen mutasavvıflardandır. Bir müddet Denizli, Konya ve Kayseri’de ikamet ettikten sonra pek çok şehir ve kasabayı gezerek ahîlik teşkilâtının kuruluşunda ve yayılmasında önemli rol oynadı. Sonradan Kırşehir’e yerleşti ve ölümüne kadar orada kaldı.

Ahîlik, tekkede şeyh-mürid ilişkisiyle iş yerindeki usta-kalfa-çırak ilişkisini aynı ahlâk zemininde birleştiren bir yapıydı.

Bu teşkilat bir yandan tasavvufî düşünceye ve fütüvvet ilkelerine bağlı kalıyor, diğer yandan iktisadî hayatı düzenliyordu. Bir şehirdeki zanaat şubesi sayısı kadar ahî bulunur, bunlardan biri diğerlerine reis olurdu; bu kişiye ahî baba denirdi.

Debbağların Pîri

Debbağlık, yani deri işleme mesleğiyle uğraştığına dair anane, onun velî olarak anılmasından sonra bu esnafın pîri sıfatıyla yüceltilmesine yol açmıştır. Türk debbağlarının silsilenâmeleri kendisine, oradan da bütün debbağların pîri sayılan Zeyd-i Hindî’ye dayandırılmıştır.

Kırşehir’deki Zâviyesi

Şeyhlerinin Ahî Baba unvanını taşıdığı Kırşehir’deki Ahî Evran Zâviyesi, Osmanlılar’da Türk debbağlarının ve zanaat erbabının manevî merkezi durumundaydı. Ahî Baba ve onun yetki verdiği diğer şehirlerdeki reisler, çıraklara şed bağlama hakkına sahipti. Zâviye, esnaf zümresi üzerindeki manevî tesirini yirminci yüzyılın başlarına kadar sürdürmüştür.

Onun esnaf arasında kazandığı itibar bütün Anadolu’ya, Rumeli’ye, Bosna’ya ve hatta Kırım’a kadar yayılmıştır. Taşköprülüzâde ise onu kısaca, duası kabul olunan, nefesi tesirli ve üstün kerâmetleri görülmüş bir zât olarak anar.