Abdurrahman bin Ali el-Bistâmî Kimdir?

İslâm dünyasında harf ve vefk ilimlerinin en kapsamlı eserlerini kaleme almış müelliflerdendir. Tam adı Abdurrahman b. Ali b. Ahmed’dir; tarikat bakımından Bistâmî, mezhep yönüyle Hanefî, doğum yeri itibariyle Antakyalıdır.

İlmî Donanımı

Hadis, fıkıh ve tefsir ilimlerini iyi bilirdi. Bunun yanında harflerin gizemlerine vâkıftı; vefk ve teksir ilimlerini, cifr ve câmiayı, tarih vefklerini çok iyi bilirdi.

Bu ilimler bugün pek çok kimse için uzak bir alan olsa da, on beşinci yüzyılın ilim dünyasında müstakil disiplinler olarak okutuluyor ve kendi literatürünü üretiyordu.

Taşköprülüzâde onun harflerin gizli özelliklerinden yararlanma konusundaki yetkinliğine ve Esmâ-i hüsnâ ile meşguliyetinden kaynaklanan tesir gücüne dikkat çeker; bu konuda kitaba sığmayacak kadar hayret verici hikâyeleri olduğunu söyler.

Seyahatleri

Arap dili ilimlerinde daha ileri gitmek istediğinde pek çok memleketi dolaştıktan sonra Şam’a gitti, oradan Kahire’ye geçti. Böylece Arap diyarının tamamını gezmiş ve maksadına ulaşmış oldu. Ardından Bursa’ya gitti ve orada Molla Fenârî ile buluştu; Arap dili ilimleri sahasında ondan çok şey öğrendi.

Eserleri

Cifr, vefk, Esmâ-i hüsnânın hassaları ve tarih ilmine dair sayılamayacak kadar eseri vardır. Taşköprülüzâde bunların çoğunun müellif hattıyla olan nüshalarını gördüğünü, hattının gayet iyi ve sağlam, eserlerinin çok iyi yazılmış ve güvenilir olduğunu belirtir.

En önemli iki eseri şunlardır: yüzden fazla ilmi aşamalı olarak anlattığı Kitâbü’l-Fevâihi’l-miskiyye fi’l-fevâtihi’l-Mekkiyye ve harf ile vefk ilmine dair Şemsü’l-âfâk fî ilmi’l-hurûf ve’l-evfâk.

Bursa’ya Yerleşmesi

Bursa’ya geldiğinde şehri çok sevdi ve oraya yerleşti; kabri de oradadır. Kendi beytinde bu hâli şöyle anlatır: bir fakir ve garip, ziyaret için Anadolu’ya gelmiş, sonra Bursa’da mukim Abdurrahman diye anılmıştır.